Sấm truyền ca của Lữ Y Ðoan – Ðôi lời giới thiệu

Sự kiện bản chép tay Sấm Truyền Ca được tập san Y Sĩ xuất bản năm 2000 mà không nêu xuất xứ buộc chúng tôi phải lên tiếng qua bài “Uống Nước Nhớ Nguồn” viết vào tháng 2 năm 2001 bây giờ mới phổ biến.

Chúng tôi được biết Sấm Truyền Ca và một vài sách cũ khác như Tuồng Ðavid Thánh Vương cũng sẽ được nói đến trong “Truyền Thông”, một tạp chí khác do B.S. Phạm Hữu Trác chủ trương. Theo ông. Lê Phụng, bản “Lập Quốc Kinh” (Exodus) mà tôi cho ông mượn, đã đòi lại, nhưng có thể đã được chụp photo cũng sẽ được xuất bản. Chúng tôi tán thành việc ấn bản “Lập Quốc Kinh” và chỉ yêu cầu B.S. Phạm Hữu Trác nêu xuất xứ, có đôi lời xin phép cảm ơn những người đã cung cấp cho chúng tôi văn bản này. Tuy nhiên đối với người nguyên cứu cần nguyên bản, chúng tôi sao chụp cả hai bản chép tay Sấm Truyền Ca của Paulus Tạo và Nguyễn Văn Nhạn.

Chúng tôi đã, đang và vẫn sẽ cung cấp tài liệu cho ông Lê Phụng người biên khảo những sách cũ mà ông gọi là “mang dấu Chúa” vì tán thành thiện cảm của một người không công giáo trân trọng những tác phẩm cổ công giáo. Chúng tôi cũng sẵn sàng giới thiệu những người ông Lê Phụng chưa quen biết theo yêu cầu của ông. Nhưng trường hợp l.m. Roland Jacques, tên Việt là Dương Hữu Nhân, viết đọc thông thạo tiếng Việt, chuyên khảo mảng Nôm đạo thế kỷ XVII, chúng tôi còn dè dặt. Trong bài “La religion catholique et son activité d’évangélisation dans les sociétesù confuciennes et post-confuciennes d’Asie orientale, question d’hier et controverses d’aujourd’hui, đăng trong tạp chí “Transversalités, Institut catholique de Paris, Juillet-Septembre 2001, ông có nhắc lại vụ các tu sĩ dòng ông (Oblats de Marie) bị trục xuất khỏi Ðông Dương sau 1975. Ông không có mặt ở VN thời đó; nhưng bây giờ ông hay đi VN, có lúc ở hai năm, để nghiên cứu cộng tác với những người chuyên môn về mảng Nôm đạo Chúa thế kỷ XVII, có thể gặp khó khăn nếu ông cộng tác với những tạp chí hải ngoại có lập trường chính trị cực đoan như của B.S. Phạm Hữu Trác mà những ai ở Bắc Mỹ, Canada đều biết rõ.

Tuy nhiên chúng tôi sẽ nói rõ với ông Lê Phụng, Phạm Hữu Trác những hoạt động cộng tác về văn hoá của linh mục Roland Jacques với người trong nứoc và nói với linh mục Jacques, lập trường, họat động chính trị của các ông Lê Phụng, Phạm Hữu Trác. Nếu hai bên đều nhận không có gì trở ngại và muốn cộng tác với nhau thì tôi cũng tán thành và đưa ông Lê Phụng đi gặp linh mục Roland Jacques.

Ngoài ra, tôi đọc mục “Thư tín” tờ Truyền Thông số hai có ghi: “Ðức Hồng Y Nguyễn Văn Thuận. Ða tạ Ðức Hồng Y đã khuyến khích. Ðức Hồng Y mới cầu chúc cho “Truyền Thông” mang lợi ích cho người Việt chúng ta; nhưng chưa ban phép lành. Trọng Kính”. Họat động của vị Hồng Y này, liên hệ một cách âm thầm hay công khai với những nhóm có lập trường, hoạt động chính trị mà chúng tôi tôn trọng vì đó là quyền tự do của họ, nhưng chỉ trái với tinh thần, đường lối của Hồng Y đã được tuyên xưng trong “Năm chiếc bánh và hai con cá” Tin Vui, Media, Hoa Kỳ xb. năm 1998 và chúng tôi đã trân trọng giới thiệu trên tạp chí Ði Tới số tháng 01-1999 Montréal với niềm hy vọng được bày tỏ ở cuối bài về vai trò của vị Hồng Y có một tinh thần đường lối như thế ở cạnh Giáo Hoàng là một yếu tố tích cực cho viễn tượng cải thiện bình thường hoá quan hệ giữa Vatican và chính thể hiện nay ở VN. Chúng tôi e ngại hy vọng đó có thể là ảo vọng chăng?

Những bài viết của linh mục Roland Jacques được giới thiệu dưới đây cho người đọc biết thân phụ của Lữ Y Ðoan là một bạn tù của thày giảng André Phú Yên, cũng có tên là André. Các linh mục dòng Tên đã bắt chước thói quen của Phật Gíao bỏ tên tục chỉ gọi pháp danh, nên người công giáo đi tu cũng chỉ được gọi bàng tên thánh đã nhận lúc rửa tội. Như vậy, có vấn đề tìm hiểu tên họ, tên gọi của thày giảng André Phú Yên tử vì đạo, của thân phụ Lữ Y Ðoan và của chính Lữ Y Ðoan. Ngoài ra, tìm hiểu người đương thời thế kỷ XVII phát âm ra sao những tên thánh này. Lữ Y Ðoan được yêu cầu viết chứng từ theo giáo luật về cái chết của thày giảng André, bút tích bằng chữ Nôm hay quốc ngữ. Bản dịch ra tiếng latinh gửi về Roma bị mất tích vì đắm tàu, nhưng nguyên bản vẫn còn lưu trữ ở TháiLan. Tìm đọc được nguyên bản này sẽ xác định được chữ ký của Lữ Y Ðoan có phải là Lữ Y theo lối xưng hô người đương thời thế kỷ XVII hay sau này mới phiên âm như vậy.

Người đọc cũng được biết chính xác năm chịu chức linh mục và năm qua đời. Thời gian làm linh mục thật vắn. Nhưng Lữ Y Ðoan đã làm thày giảng lâu năm như những thày giảng khác. Thày giảng và nữ tu dòng Mến Thánh Giá giữ vai trò chủ chốt dạy đạo và coi sóc bổn đạo vì rất thiếu linh mục.

Thày giảng và thày cả Lữ Y Ðoan được giới thiệu là người thâm nho nổi tiếng hơn cả. Như vậy, nếu Lữ Y Ðoan đã soạn “Sấm Truyền Ca” là điều có thể tin được và ông phải soạn Sấm Truyền Ca, phổ biến Sấm Truyền Ca trong thời kỳ làm thày giảng, hoạt động ở Ðàng Trong vào thế kỷ XVII gồm các tỉnh từ Ðà Nẵng đến Phan Thiết. Sau khi ông qua đời, Sấm Truyền Ca mới được phổ biến ở miền Nam (Lục Tỉnh). Cũng phải giả thiết Sấm Truyền Ca được soạn thảo phổ biến ở miền Trung thời kỳ Dòng Tên cởi mở rộng rãi và gặp khó khăn cấm đoán thời kỳ Hội Thừa Sai Paris nghiêm ngặt.

Nhưng dù được khuyến khích hay bị ngăn cấm, Sấm Truyền Ca và Lữ Y Ðoan không thể không được nhắc đến trong các thư từ, tường trình gửi về Âu Châu của Dòng Tên và Hội Thừa Sai Paris. Do đó tiếp tục tìm kiếm ở các văn khố Dòng Tên, Dòng Phanxicô, Hội Thừa Sai Paris, có hy vọng không những biết nhiều hơn nữa về Lữ Y Ðoan, Sấm Truyền Ca mà còn kiểm ra bản quốc ngữ, bản Nôm toàn bộ STC. Ở trong nước, có hy vọng tìm ra bản nôm, các bản quốc ngữ. Tha thiết đề nghị các Giám Mục Ðà Nẵng, Qui Nhơn, Phan Thiết, Sàigon, Mỹ Tho, Vĩnh Long, Cần Thơ, Long Xuyên lưu tâm tìm kiếm, phát hiện.

– Linh mục Roland Jacques vẫn tiếp tục gửi cho chúng tôi tài liệu về Lữ Y Ðoan nhưng ông rất bận dạy học, nên chưa thể viết ra tiếng Việt, vả lại việc tìm kiếm phát hiện này vẫn được tiếp tục, nên tạm thời để nguyên văn những tài liệu viết ra từ cuốn của A. Lunnay và của những nguồn tài liệu khác.

– 3 tài liệu liên quan đến tiểu sử Louis Ðoan.

Nguyên băn bản nôm thư của giáo dân Ðàng Trong gửi Giáo Hoàng Clément X (25-12-1676) Nếu Lữ Y Ðoan được coi như trí thức hàng đầu thời kỳ đó, có thể giả thiết ông tham gia vào việc soạn thảo bức thư này cũng như tham gia vào việc chuẩn bị “Công Nghị Hội An (Synode de Faifo) bàn về những vấn đề đạo công giáo liên quan đến tín ngưỡng dân chúng như Thờ Cúng Tổ Tiên.

Tài liệu liên quan đến chức linh mục và năm qua đời của Lữ Y Ðoan.

* Nguyễn Văn Trung
Tài liệu tọa đàm Sấm truyền ca (1670) của linh mục Lữ Y Đoan (1608-1678)