Tủ sáchLời cảm tạ – Hướng tới tọa đàm 2024
Tác giả: Lm. Trăng Thập Tự
Tọa đàm: Linh mục Gioakim Đặng Đức Tuấn – Danh nhân Công giáo Việt Nam
Để khép lại chương trình tọa đàm, Ban Tổ chức xin chân thành cảm ơn quý vị đã dành thời giờ tham dự. Cảm ơn Đức Cha Matthêô, Giám mục Giáo phận nhà, đã khuyến khích và tạo điều kiện để tổ chức tọa đàm này. Xin cảm ơn các tác giả đã có bài tham luận. Đặc biệt xin cảm ơn Pgs. Ts. Đoàn Lê Giang và Ts. Võ Minh Hải đã nhận lời thuyết trình giới thiệu chủ đề Linh mục Gioakim Đặng Đức Tuấn, danh nhân Công giáo ái quốc Việt Nam.
Trước khi chia tay, Ban Tổ chức xin hân hạnh giới thiệu chủ đề cho Tọa đàm nhân ngày họp mặt Văn thơ Công giáo Việt Nam lần thứ 13, dự kiến sẽ cùng trao đổi về tác phẩm Sấm Truyền Ca, trường thiên lục bát của Lm. Lữ Y Đoan, thế kỷ XVII.
Năm 1670, cách nay đã 352 năm và trước ngày qua đời của nhà thơ Nguyễn Du 150 năm, một trong mấy linh mục người Việt đầu tiên, cha Lữ Y Đoan, quê ở Quảng Nam, đã hoàn thành một trường thiên lục bát tựa đề Sấm Truyền Ca, có độ dài hàng chục ngàn câu.
Đây là công trình diễn ca 5 quyển đầu của Kinh thánh Cựu ước, nguyên tác bằng chữ Nôm, trọn bộ 5 quyển dày, tưởng đã bị thất lạc nhưng năm 1810 đã tình cờ tìm lại được. Ông Simong Phan Văn Cận đã dành bốn năm từ 1816-1820 để chuyển sang chữ Quốc ngữ và nhiều người theo đó chép lại.
Sấm Truyền Ca có lời thơ hay, hình ảnh đẹp, nhiều sáng tạo hội nhập văn hóa, được giới trí thức đương thời ưa chuộng. Thế nhưng các nhà truyền giáo nước ngoài e rằng tác phẩm có thể khá xa với Kinh thánh cả về nội dung và hình thức, cho nên không cho phép in. Cả bản nôm và bản quốc ngữ chỉ được lưu truyền bằng chép tay và phải cất giấu lén lút suốt thời gian Đạo Chúa bị bách hại. Năm 1885, linh mục Phao-lồ Qui đã đánh số các câu Kinh thánh tương ứng lên các dòng thơ để chứng minh nội dung quyển thơ sát với Kinh thánh. Ông còn sửa lại một số tên riêng quen thuộc cho gần với dạng phiên âm từ tiếng Latin và cũng sửa lại một số câu từ có thể gây hiểu lầm.
Năm 1908, ông Trần Hớn Xuyên gặp được một bản chép tay chữ Quốc ngữ. Ông trao cho nhà báo Paulus Tạo (báo Nam Kỳ Địa Phận). Ông Tạo đã tham khảo những đóng góp của cha Phao-lồ Qui, để chép lại và chú thích rất công phu. Tiếc là hiện nay bản của ông Tạo chỉ còn giữ được trọn quyển đầu, tựa đề là Tạo Đoan Kinh (sách Sáng Thế), có lời tựa của ông Cận, lời tựa của ông Xuyên, kèm với bài nhận xét của chính ông Tạo.
Khi báo Nam Kỳ Địa Phận đình bản năm 1945, tài liệu Sấm Truyền Ca được chuyển lại cho báo Tông Đồ và ông Nguyễn Cang Thường đã chép lại với một số chú thích riêng của ông. Năm 1952, tòa báo Tông Đồ bị bão làm sập đổ, tài liệu bị hư hỏng. Năm 1956 nhà báo Thaddoeus Nguyễn Văn Nhạn tìm thấy Sấm Truyền Ca, ông chép lại, nhưng chỉ cứu vãn được 50 chương Tạo Đoan Kinh (sách Sáng Thế) và 21 chương Lập Quốc Kinh (sách Xuất Hành).
Khoảng năm 1990 học giả Hoàng Xuân Việt và Giáo sư Nguyễn Văn Trung đã sao chụp hai bản chép tay này, chia sẻ với một số nhà nghiên cứu.
Cuối năm 2022, nhóm Tủ sách Nước Mặn của Giáo phận Qui Nhơn may mắn nhận được bản photocopy tài liệu chép tay của ông Tạo và ông Nhạn. Chúng tôi đã thực hiện bản PDF đưa lên trang Văn Thơ Công Giáo, https://www.vanthoconggiao.net/2023/02/ban-chep-tay-sam-truyen-ca.html).
Hai bản chép tay Tạo Đoan Kinh có lời thơ giống nhau đến 90%, chỉ chênh lệch một số danh từ riêng và một ít câu từ. Chúng tôi hy vọng dịp Giáng sinh 2023 sẽ phát hành ấn bản Sấm Truyền ca đối chiếu. Ấn bản đối chiếu bốn cột sẽ giúp nhận rõ những điểm chênh nhau và suy ra những câu từ sát với bản gốc.
Cột 1: Nguyên văn nội dung Kinh thánh là nguồn cảm hứng đã giúp Lữ Y Đoan dệt nên tác phẩm Sấm truyền ca.
Cột 2: Bản Thaddeus Nguyễn Văn Nhạn.
Cột 3: Bản Paulus Tạo.
Cột 4: Bản phục chế đề nghị cho bản quốc ngữ 1820 của Phan Văn Cận.
Ấn phẩm dày 480 trang 16x24cm, in 3 màu, bìa cứng.
Mong rằng ấn bản đối chiếu sẽ gợi hứng để nhiều nhà chuyên môn quan tâm nghiên cứu, góp phần đánh giá trường thiên lục bát đã đi trước truyện Kiều đến 150 năm.
Xin trân trọng giới thiệu và hẹn gặp vào dịp kỷ niệm 112 năm ngày sinh nhà thơ Hàn Mạc Tử, 21-22/9/2024. Chân thành cảm ơn.